متالوژی چیست؟
متالورژی مقدمه این تعریف که( متالوژی که از قدیمیترین هنرها و یکی از جدیدترین علوم است) ، بخوبی تاریخچه طولانی و جالب رشته متالوژی را بیان میکند. از زمانی که بشر فلز را شناخت، متالوژی را بهعنوان یک هنر فرا گرفت. این علم ، فرآوری مواد معدنی از کانههای آنها (جداسازی از سنگ معدن) ، ذوب ، تصفیه و تولید شمش ، بهبود خواص و تهیه آلیاژها و فن کار بر روی فلزات و شکل دادن آنها را در بر میگیرد. صنعت متالوژی در جهان از دیرباز بهعنوان صنعت مادر شناخته شده ، با پیشرفتهای روز افزون تکنولوژی ، نقش آن آشکارتر میگردد. شواهد باستان شناسی نشان میدهد که ساکنین فلات ایران ، جزو اولین اقوامی بودهاند که به کشف فلزات و استفاده از آن نائل گردیدهاند. با در نظر گرفتن این سابقه دیرینه ، همچنین نقش روز افزون فلزات در زندگی بشر و وجود معادن غنی متعدد در کشورمان لازم است که دستاندرکاران متالوژی در شناسایی هر چه بیشتر این رشته کوشا بوده ، به طریقی سطح اطلاعات علمی و فنی سایرین را در این زمینه بالا ببرند. تاریخچه متالوژی دوره فلزات پس از عصر سنگ بوده ، از حدود ۶ تا ۷ هزار سال پیش از هجرت آغاز شده است. به نظر میرسد که مس اولین فلزی است که بطور خالص و طبیعی و جدا از مواد معدنی مورد استفاده بشر قرار گرفته است. با نگاهی به انوع سنگهای مس ، میبینیم که آنها کم و بیش از ظاهری فلزی با رنگهای الوان ، نظیر نیلی ، لاجوردی ، سبز ، طلایی و رخ برخوردار میباشند این امر میتواند یکی از علل عمده توجه بشر اولیه به ترکیبات حاوی مس باشد. از طرفی مس بهصورت خالص در طبیعت یافت میشود و قابلیت شکلپذیری مناسبی دارد. برخی از پژوهشگران نیز معتقدند که اولین بار ذرات براق طلا که در کف رودخانه ها پراکنده بوده است، توسط بشر شناسایی شدند. مصریان و شاید هندیان بیش از سایر ملل در استخراج طلا از سنگهای آن توفیق داشتهاند. در ایران نیز از دوره هخامنشی ، آثار متعددی از طلا و نقره خصوصا در کنار رود جیحون و در شهر همدان کشف شده است. با گذشت زمان ، قلع ، نقره ، سرب و آنیتموان(سنگ سرمه) نیز کشف شد. فلزکاران با استفاده از آتش ، سرخ کردن و سپس ذوب فلزات ، آمیختن آنها را تجربه کرده ، به شناخت تجربی آلیاژها توفیق یافتند. از اختلاط قلع و مس ، مفرغ پدید آمده ، عصر مفرغ آغاز شد. مفرغ از هنر زیبایی با مس ، طلا و نقره رقابت میکرد و سختی و دوامش از انها بیشتر بود و نیازهای بشر را نیز برای ساخت ابزارهای مختلف تامین میکرد، لذا بشر تا مدتها به فکرساختن آلیاژ یا کشف فلز جدیدی نبود. بدرستی معلوم نیست که انسان نخستین بار چگونه و از کجا سنگ آهن را کشف و ذوب نمود و فلز آهن را بدست آورد، اما از شواهد امر پیداست که از ۵۰۰۰ سال پیش انسانهای نخستین آهن را بکار میگرفتند و تقریبا در نصف این مدت ، آهن بعنوان وسیله ای زینتی و فلزی افسانهای از توجه خاصی برخوردار بوده است. مصریان قدیم به آهن ، با- ان- پتن یا فلز بهشتی میگفتند. به نظر میرسد که ابتدا شهابهای آسمانی که حاوی آهن و نیکل (۱۵-۶ درصد نیکل) بودهاند، توسط انسانهای نخستین بکار گرفته شدهاند. اطلاق سنگ اسمانی و فلز ستارگان به آهن نیز موید همین است. آشوریها ، بابلیها ، کلدانیها و عبریها بهعلت گرانبها بودن آهن از آن در ساختن زیور آلات استفاده میکردند. در عهد حمورابی (۲۷۰۰ سال پیش از هجرت) ، بهای آهن هشت برابر نقره و معادل سهربع بهای طلا بوده است. در ایران قدیم نیز در دوره هخامنشی به مرور مصالح آهنی جای مصالح مفرغی را گرفت، بطوریکه در اواخر این دوره ، اسلحههای آهنی جایگزین اسلحههای مفرغی شدند. پیشینیان ، سنگ معدن آهن را با زغال چوب مخلوط کرده ، مشتعل مینمودند. در دوران باستان ، در ایران ، بین النهرین ، یونان و روم مجموعا هفت فلز شناخته و بکار برده شدهاند که شامل مس ، طلا (زر) ، نقره (سیم) ، آهن ، سرب (آبار(، اقلع (ارزیز) و جیوه (سیماب) و پلاتین میباشند. تولید فلزات در طول زمان از دوران باستان تاکنون مجموعا ۸۷ فلز کشف شده است که به جز ۷ فلز مذکور ، ۲ فلز در قرون وسطی ، ۱۵ فلز در قرن دوازدهم هجری ، ۴۳ فلز در قرن سیزدهم هجری و ۲۰ فلز در قرن چهاردهم هجری (قرن معاصر) کسف شدهاند. البته بین تاریخ کشف و زمانی که تولید فلزات از نظر اقتصادی مقرون به صرفه شده است، فاصله زمانی طولانی وجود دارد. چون در بررسی مسائل متالوژی ، نهتنها تولید فلزات امر مهمی میباشد، بلکه موارد کاربرد آنها نیز باید قابل توجیه باشد. برای مثال اورانیوم در سال ۱۲۲۱هجری خورشیدی کشف شده است، اما تولید صنعتی آن تا سال ۱۳۲۰هجری خورشیدی (۱۸۴۱م.) طول کشیده است. به عبارت دیگر حدود یک قرن پس از کشف اورانیوم ، یعنی زمانی که پدیده شکافت اتمی فلزات هستهای تحت استفاده مطلوب قرار گرفت، تولید آن در سطح صنعتی شروع گردید. شکلگیری علم متالوژی با گذشت زمان ، کشف روشهای جدید استخراج و تصفیه فلزات ، شناسایی مشخصات ساختاری و فیزیکی مواد و فنون جدید شکل دادن و کاربر روی فلزات ، صنعت متالوژی به عنوان شاخه ای از علم ، جایگاهی مستقل یافت. امروزه علم متلوژی را به دو بخش کلی شامل متالوژی استخراجی و متالوژی صنعتی تقسیم نمودهاند که این دو بخش ، اخیرا در دانشگاهها نیز بهعنوان گرایشهای رشته مهندسی متالوژی انتخاب شدهاند. متالوژی استخراجی و شیمیایی شامل جداکردن فلزات از سنگ معدن و تصفیه آنها (تولید فلزات) ، شناخت انواع کورهها ، سوختها و فعل و انفعالات شیمیایی میباشد. این گرایش انواع متعددی از روشها را در بر میگیرد که از جمله میتوان به کانه آرایی ، پر عیار کردن مواد معدنی ، شستن ، ذوب کردن ، تصفیه فلز مذاب و تولید شمش اشاره نمود. متالوژی صنعتی شامل کار بر روی فلزات و مواد و تهیه محصول نهایی میباشد. در این گرایش همچنین خواص و مشخصات فیزیکی ، ساختاری و مکانیکی مواد نیز بررسی میشوند. منظور از کار کردن روی فلزات ، روشهای مختلف تولید مصنوعات فلزی میباشد که مهمترین شیوههای تولید عبارتند از: متالوژی ژودر ، شکل دادن ، جوشکاری و ماشینکاری.انتخاب نوع روش تولید عمدتا به مسائل اقتصادی ، خواص فلزات ، زمان تولید ، اندازه ، شکل و تعداد قطعات مورد نیاز بستگی دارد. بهعنوان مثال ، فلزاتی که خاصیت پلاستیک کمی دارند یا قطعاتی که دارای اشکال پیچیده هستند، به روش ریخته گری شکل داده میشوند. مراحل مختلف متالوژی اطلاعات اولیه با گذشت زمان ، کشف روشهای جدید استخراج و تصفیه فلزات ، شناسایی مشخصات ساختاری و فیزیکی مواد و فنون جدید شکل دادن و کاربر روی فلزات ، صنعت متالوژی بهعنوان شاخه ای از علم جایگاهی مستقل یافت. امروزه علم متالوژی را به دو بخش کلی شامل متالوژی استخراجی و متالوژی صنعتی تقسیم میکنند که این دو بخش ، اخیرا در دانشگاهها نیز بهعنوان گرایشهای رشته مهندسی متالوژی انتخاب شدهاند. متالوژی استخراجی و شیمیایی ، شامل جداکردن فلزات از سنگ معدن و تصفیه آنها (تولید فلزات) ، شناخت انواع کورهها ، سوختها و فعل و انفعالات شیمیایی میباشد. این گرایش ، انواع متعددی از روشها را در برمیگیرد که از جمله میتوان به کانهآرایی ، پر عیار کردن مواد معدنی ، تشویه ، ذوب کردن ، تصفیه فلز مذاب و تولید شمش اشاره نمود. متالوژی صنعتی ، شامل کاربر روی فلزات و مواد و تهیه محصول نهایی میباشد. در این گرایش همچنین خواص و مشخصات فیزیکی ، ساختاری و مکانیکی مواد نیز بررسی میشوند. منظور از کار کردن روی فلزات ، روشهای مختلف تولید مصنوعات فلزی است که مهمترین شیوههای تولید عبارتند از: متالوژی پودر ، شکل دادن ، جوشکاری و ماشینکاری. انتخاب نوع روش تولید عمدتا به مسائل اقتصادی ، خواص فلزات ، زمان تولید ، اندازه ، شکل و تعداد قطعات مورد نیاز بستگی دارد. بهعنوان مثال ، فلزاتی که خاصیت پلاستیک کمی دارند یا قطعاتی که دارای اشکال پیچیده هستند، به روش ریختهگری شکل داده میشوند. بهمنظور آگاهی بیشتر از نحوه انتخاب روش تولید و شناخت مسائل فوق ، روشهای تولید مذکور به اختصار تشریح میگردند. ریختهگری ریختهگری عبارت از شکل دادن فلزات و آلیاژها از طریق ذوب ، ریختن مذاب در محفظه ای به نام قالب و آنگاه سرد کردن و انجماد آن مطابق شکل محفظه قالب میباشد. این روش ، قدیمیترین فرآیند شناخته شده برای بدست آوردن شکل مطلوب فلزات است. اولین کورههای ریختهگری خاک رس ساخته شده است که لایههایی از مس و چوب به تناوب در آن چیده میشد و برای هوادادن از دم (فوتک) بزرگی استفاده میکردند. بسیاری از قالبهای اولیه نیز از خاک رس ، خاک نسوز ، ماسه و سنگ تهیه میشد. شواهدی در دست است که چینیها در حدود ۷۰۰ سال قبل از میلاد به ریختهگری آهن مبادرت ورزیدند. ولی یافتن قطعات ریخته شده از خرابههای شهر حسنلو در آذربایجان شرقی نشان دهنده توسعه این فن در سال ۹۰۰ قبل از میلاد در ایران بوده است. ریختهگری هم علم است و هم فن ، هم هنر است و هم صنعت. به میزانی که ریختهگری از حیث علمی پیشرفت میکند، ولی در عمل هنوز تجربه ، سلیقه و هنر قالبساز و ریختهگر است که تضمینکننده تهیه قطعه ای سالم و بدون عیب میباشد. این فن از اساسیترین روشهای تولید است، زیرا حدود ۵۰ درصد وزنی کل قطعات ماشینآلات به این طریقه ساخته میشوند. برای ریختهگری ، از فولاد و چدنها )فلزات آهنی) ، برنزها ، برنجها ، آلیاژهای آلومینیم و منیزیم و آلیاژهای منیزیم و روی (فلزات غیر آهنی) بهعنوان مهمترین فلزات ریختهگری استفاده میشود. معمولا روشهای ریختهگری را به نام ماده سازنده قالب اسمگذاری میکنند، مانند ریختهگری در ماسه که جنس قالب آن ، ماسه است. مهمترین روشهای ریختهگری عبارتند از: ریختهگری در قالبهای موقت شامل ریختهگری در ماسه و در قالبهای پوستهای ریخته گری در قالبهای دائمی شامل ریختهگری در قالبهای فلزی به روش گریز از مرکز نوعی قالب ریخته گری در شکل (۴) مشخص شده است. متالوژی پودر با آنکه از نظر تاریخی ، متالوژی پودر از قدیمیترین روشهای شکل دادن فلزات میباشد، اما تولید در مقیاس تجارتی با این روش ، از جدیدترین راههای تولید قطعات فلزی است. در دوران باستان ، از روشهای متالوژی پودر برای شکل دادن فلزاتی با نقطه ذوب بالاتر از آنچه در آن زمان میتوانستند بوجود آورند، استفاده میکردند. اولین بار در اوایل قرن نوزدهم بود که پودر فلزات با روشی مشابه آنچه امروزه بکار میرود، با متراکم نمودن بهصورت یکپارچه در آورده شد. متالوژی پودر (متالوژی گرد) ، فرآیند قالبگیری قطعات فلزی از پودر در فلز (یا مخلوط پودر فلزات) توسط اعمال فشارهای بالا میباشد. پس از عمل فشردن و تراکم پودرهای فلزی ، عمل تف جوشی (سینتر کردن) در دمای بالا در یک اتمسفر کنترل شده ( گاز هیدروژن ، ازت ، هلیم ) انجام میگیرد که در آن ، فلز متراکم ، جوش خورده ، بهصورت ساختمان همگن محکمی پیوند میخورد.از جمله قطعاتی که بوسیله متالوژی پودر تولید میشوند، میتوان به ابزار برش ، قطعات اتومبیل و قطعاتی در وسایل خانگی نظیر ماشین لباسشویی ، کمپرسور یخچال و کولر ، تلویزیون ، ضبط وصوت و غیره اشاره نمود. امروزه موارد استمعال اصلی متالوژی پودر را به پنج قسمت تقسیم میکنند: آلیاژ کردن فلزهای غیر قابل آلیاژ ، مثلا ساخت نقاط اتصال و جاروبکهای موتور از پودرهای مس و گرافیت در صنعت برق ترکیب کردن فلزها و غیر فلزها ، نظیر مواد اصطکاکی ساخته شده از مس ، آهن و آزبست ترکیب کردن فلزهای دارای نقطه ذوب بالا با یکدیگر برای ریخته گری ، نظیر تنگستن ، تانتالیم و مولیبدن ساخت قطعات فلزی با خواص عالی ، نظیر یاتاقانهای خود روانکار که بهعلت وجود شبکه ای از خلل و فرج پیوسته (توسط روغن پر شده در آنها) به خودی خود روغنکاری میشوند تولید قطعات ظریف و دقیق ، نظیر بوشها ، بادامکها و چرخ دنده ها فرایند کلی متالورژی پودر متالورژی پودر روشی برای ساخت و تولید قطعات فلزی و سرامیک است که اساس آن بر فشردن پودر مواد به شکل مورد نظر و تفجوشی آن است. تف جوشی در درجه حرارتی زیر نقطه ذوب صورت میپذیرد.متالورژی پودر بخشی کوچک ولی بسیار مهم از صنایع فلزگری میباشد. اولین کاربرد متالورژی پودر برای تولید پلاتین با دانسیته کامل بود که در قرن ۱۹ میلادی صورت گرفت چون در آن زمان امکان ذوب پلاتین به دلیل نقطه ذوب بالا وجود نداشت. در اوایل قرن بیستم فلزهای دیر گدازی مانند تنگستن، مولی بدن توسط روش متالورژی پودر شکل داده شدند. کاربیدهای یمانیت و یاتاقانهای برنزی متخلخل نسل بعدی قطعات متالوژی پودر بودند. به این صورت قطعات متالوژی پودر در انواع صنایع مانند لوازم خانگی، اسباب بازی سازی و الکترونیک کاربرد پیدا نمود. آخرین کاربردهای قطعات متالورژی پودر در صنایع خودرو سازی میبود که موازی با رشد صنایع اتومبیل سازی رشد نمود به صورتی که امروزه بقای صنعت متالورژی پودر در کشورهای صنعتی بسیار وابسته به صنعت خودرو سازی میباشد.در سالهای ۱۹۵۰-۱۹۶۰ روشهای نوین مانند فُرج پودر و ایزو استالین گرم در صنعت متالوژی پودر بکار گرفته شد. این روشها با تولید قطعات با دانسیته بالا توان رقابتی قطعات متالوژی پودر را افزایش دادند.گرچه روش متالوژی پودر امکانات ویژهای را جهت تولید بعضی قطعات خاص فراهم ساخته است، که تولید آنها از طریق روشهای دیگر غیر ممکن یا بسیار مشکل میباشد ولی زمینههایی که باعث فراگیر شدن استفاده از این روش گردیده است، عبارتاند از : زمینههای اقتصادی بهرهوری انرژی انطباق زیست محیطی ضایعات بسیار پائین متالوژی پودر تکنولوژیی است، پویا. در طول سالها عوامل موثر بر این فن آوری بهبود داده شدهاند به علاوه، تولید آلیاژهایی جدید و مستحکمتر و فرآیندهای تولید قطعات با دانسیته بالا مانند (Warm compaction، ایزو استالین گرم، فرج پودر، extrusion، Powders rolling، Incretion mounding Powders ) همراه با کنترل عالی بر زیر ساختار هم چنین خصوصیت ذاتی فن آوری متالورژی پودر در تولید مواد مرکب ، امکان ساخت محصولاتی از مواد ویژه و سنتی را در طیف و تولیدی و هم چنین گران بودن ابزار و تجهیزات تولید که ظرفیتهای تولید کم را غیر اقتصادی مینماید، از نقاط ضعف این فن آوری در رقابت با دیگر فرآیندهای تولید است. توجیه استفاده از روش متالوژی پودر بر اساس تیراژ تولید میباشد. این امر در استفاده از متالورژی پودر در صنایع اتومبیل سازی از اهمیت ویژهای برخوردار است.با وجود اینکه از نظر تاریخی متالوژی پودر از قدیمیترین روشهای شکل دادن فلزات است، اما تولید در مقیاس تجارتی با این روش، از جدیدترین راههای تولید قطعات فلزی است. در دوران باستان از روشهای متالوژی پودر برای شکل دادن فلزاتی با نقطه ذوب بالاتر از آنچه در آن زمان داشتند، استفاده میشد. اولین بار در اوایل قرن نوزدهم بود که پودر فلزات با روشی مشابه آنچه امروزه بکار میرود، با متراکم نمودن به صورت یکپارچه در آورده شد.متالوژی پودر فرایند قالب گیری قطعات فلزی از پودر فلز توسط اعمال فشارهای بالا میباشد. پس از عمل فشردن و تراکم پودرهای فلزی، عمل تف جوشی در دمای بالا در یک اتمسفر کنترل شده، انجام پذیرفته که در آن فلز متراکم، جوش خورده و به صورت ساختمان همگن محکمی پیوند میخورد. با توجه به گفته های بالا تکنیک برتر در متالوژی پودر از mime میتوان نام برد. در روش MIM قطعاتی که تحت اعمال فشار شکل پذیر نیستند، به صورت تزریق پودر و پلیمر شکل میگیرد. زمینههای اقتصادی بهرهوری انرژی انطباق زیست محیطی ضایعات بسیار پائین متالورژی پودر تکنولوژیی است، پویا. در طول سالها عوامل موثر بر این فن آوری بهبود داده شدهاند به علاوه، تولید آلیاژهایی جدید و مستحکمتر و فرآیندهای تولید قطعات با دانسیته بالا مانند (Warm compaction، ایزو استالیک گرم، فرج پودر، extrusion، Powders rolling، Incretion mounding Powders ) همراه با کنترل عالی بر زیر ساختار هم چنین خصوصیت ذاتی فن آوری متالورژی پودر در تولید مواد مرکب، امکان ساخت محصولاتی از مواد ویژه و سنتی را در طیف وسیع از خواص با بالاترین کیفیت فراهم ساخته است. با وجود تمامی مزیتهای متالورژی پودر، محدودیت این روش در اندازه و شکل قطعات تولیدی و هم چنین گران بودن ابزار و تجهیزات تولید که ظرفیتهای تولید کم را غیر اقتصادی مینماید، از نقاط ضعف این فن آوری در رقابت با دیگر فرآیندهای تولید است. توجیه استفاده از روش متالورژی پودر بر اساس تیراژ تولید میباشد. این امر در استفاده از متالورژی پودر در صنایع اتومبیل سازی از اهمیت ویژهای برخوردار است.با وجود اینکه از نظر تاریخی متالوژی پودر از قدیمیترین روشهای شکل دادن فلزات است، اما تولید در مقیاس تجارتی با این روش، از جدیدترین راههای تولید قطعات فلزی است. در دوران باستان از روشهای متالوژی پودر برای شکل دادن فلزاتی با نقطه ذوب بالاتر از آنچه در آن زمان داشتند، استفاده میشد. اولین بار در اوایل قرن نوزدهم بود که پودر فلزات با روشی مشابه آنچه امروزه بکار میرود، با متراکم نمودن به صورت یکپارچه در آورده شد. متالوژی پودر چیست ؟ ریختهگری دقیق چیست؟ موارد استفاده آنها: متالوژی پودر شیوهای نوین برای شکلدهی فلزات است و از جمله قابلیتهای آن تبدیل مستقیم پودر به قطعات دارای شکل و ابعاد نهایی است. نگرش متالوژی پودر به قطعهسازی با روشهای سنتی تولید قطعات متفاوت بوده و در این تکنولوژی توزیع فازها و ریزساختارها قابل کنترل میباشد. دامنة استفاده از متالوژی پودر بسیار گسترده بوده و در این رابطه کافی است به زمینههایی چون تولید رشتههای لامپ، بوشهای خود روانساز، متعلقات گیربکس اتومبیل.اتصالات الکتریکی، المانهای سوخت نیروگاههای هستهای، اجزاء ترمیمی ارتوپدی، صافیهای دما بالا، مواد ضدسایش، اشاره شود. فعالیتهای متالوژی پودر را میتوان به ۳ بخش تقسیم کرد. در بخش اول که به نام تکنولوژی پودر از آن یاد میشود، پودر موردنیاز (دانههای ریز یک جامد که بزرگترین بعد آنها کمتر از mm 1 است) فراوری میشود که شامل تولید، طبقهبندی، تعیین خواص متالوژیکی و بستهبندی در مرحلة دوم فعالیتهای شکلدهی، مانند فشردن، تفت جوش، آهنگری و نورد و ستیزه کردن روی پودر صورت میگیرد که باعث میشود پودرهای فلزی در لایههای سطحی خود به یکدیگر جوش خورده و شکل قالب را به خود بگیرند. کتاب متالورژی پودر تألیف راندال ژرمن ترجمه دکتر مجتبی ناصریان: ریختهگری دقیق به تکنیکهای ریختهگری اطلاق میشود که در آنها سعی میشود قطعات دقیق توسط ریختهگری تکمیل شوند و پس از ریختهگری قطعه کامل با دقت و تلرانسهای لازم تولید شود و نیاز به عملیاتهای تکمیلی مانند سنگزنی و تراشکاری نمیباشد مهمترین نیاز ریختهگری دقیق تولید قالب، با دقت بالا و انبساط حرارتی کم و سطح پرداخت و انتقال حرارت مناسب میباشد. از جمله کاربردهای ریختهگری دقیق نمونهسازی سریع میباشد که تکنیکهای سریع و پیشرفتهای را برای تولید قالب موردنیاز از طرح بکار میبرند. به طور خلاصه فرایند متالوژی پودر از: متالوژی پودر فرایند قالب گیری قطعات فلزی از پودر فلز توسط اعمال فشارهای بالا میباشد. پس از عمل فشردن و تراکم پودرهای فلزی، عمل تف جوشی در دمای بالا در یک اتمسفر کنترل شده، انجام پذیرفته که در آن فلز متراکم، جوش خورده و به صورت ساختمان همگن محکمی پیوند میخورد. صنعت متالورژی پودر متالورژی پودر P/M یک روش بسیار پیشرفته برای تولید قطعات آهنی و غیرآهنی با قابلیت اعتماد بالاست. با مخلوط کردن پودرهای عناصر و یا آلیاژهای مختلف و سپس فشرده کردن آنها در یک قالب بوسیله پرس، شکل نهایی قطعه بدست می آید. در مرحله بعد، این قطعه خام در یک کوره مخصوص با اتمسفر کنترل شونده گرما داده می شود (یا به اصطلاح سینتر می شود) و به این ترتیب ذرات پودر به هم می چسبند. از آنجا که در این فرآیند هیچ براده ای تولید نمی شود، در قطعه نهایی بیش از ۹۷% مواد خام اولیه مورد استفاده قرار می گیرد. به همین خاطر در متالورژی پودر صرفه جویی زیادی در مصرف انرژی و مواد اولیه صورت می گیرد.فرآیند متالورژی پودر یک فرآیند کم هزینه در تولید قطعات ساده و یا پیچیده در تعداد چندصدتایی تا چندهزارتایی در ساعت، با ابعادی با دقت بالاست. در نتیجه در بدترین حالت، یک فرآیند ماشینکاری جزئی بر روی قطعه مورد احتیاج است. همچنین قطعات تولید شده ممکن است تحت عملیات سایزینگ )Sizing) برای دقیق تر کردن ابعاد و کوینینگ (Coining برای دقیق تر کردن( ابعاد، افزایش چگالی و استحکام قطعه قرار بگیرد.بیشتر قطعات تولید شده بوسیله متالورژی پودر کمتر از ۲٫۳ کیلوگرم (۵ پوند) وزن دارند، اگرچه می توان قطعاتی با وزن ۱۶ کیلوگرم (۳۵ پوند) را هم بوسیله ماشین آلات متعارف متالورژی پودر تولید کرد. بسیاری از قطعات اولیه ای که بوسیله متالورژی پودر تولید می شدند، مانند بوش ها و یاتاقان ها، شکل های ساده ای داشتند، اما امروزه به دلایل اقتصادی بیشتر قطعات چند سطحی و با کانتورهای پیچیده به کمک فرآیند متالورژی پودر تولید می شوند. قطعات متالورژی پودر در کمک فنر شکل دادن در فرآیند شکل دادن ، روشهای مختلفی برای تهیه محصول بهصورت شکل نهایی بکار برده میشوند. این روشها شامل نورد ، آهنگری ، اکستروژن ، کشیدن ، پرسکاری ، چرخشی ، چرخشی برشی ، انفجاری ، الکترومغناطیسی ، الکتروهیدرولیکی و غیره میباشند که برخی از مهمترین این روشها در زیر بررسی میگردند. نورد کاری (غلتک کاری) قسمت اعظم فولادی که در کارخانههای فولادسازی بهصورت شمش تهیه میگردد، توسط دستگاههای نورد به ورق ، تیرآهن ، تسمههای فولادی ، ریل ، انواع پروفیل ، لوله و سیم تبدیل میشود. دستگاه نورد بطور ساده و ابتدایی از دو غلتک استوانهای که روی هم قرار گرفتهاند، تشکیل شده است. استوانههای مذکور بوسیله موتورها در جهت عکس یکدیگر حرکت دورانی نموده ، بدین ترتیب اگر شمش بین آنها هدایت گردد، استوانهها آن را گرفته و از شکاف بین خود عبور میدهند.در اثر این عمل ، جسم پهن و طویل میشود. با انجام این عمل به دفعات و نزدیکتر کردن استوانهها به یکدیگر ، سیم پهن تر ، نازکتر و طویلتر خواهد شد. محصولات نورد شامل میل گرد ، میل چهار و گوش ، تسمه باریک ، تیرآهن ، ناودانی ، ریل ، ورق و صفحههای فولادی با ضخامتهای متفاوت ، لولههای بدون درز و با درز و با مقاطع دایرهای ، بیضی و چندضلعی میباشند. آهنگری (پتککاری) عملیات آهنگری توسط ضربه چکش یا دستگاه پرس انجام میپذیرد. این روش ، شامل کار بر روی فلز توسط چکشکاری یا پرسکاری تا حصول شکل نهایی با قالب یا بدون قالب است. چکشکاری به دو روش دستی و ماشینی قابل انجام است که امروزه اکثرا چکشهای ماشینی بکار گرفته میشوند. این چکشها با بخار یا هوای فشرده کار میکنند و با اعمال ضربههای سنگین ، چکشکاری قطعات را انجام میدهند. برای ساخت قطعاتی چون محور کشتیها ، میللنگها ، لولههای توپ ، دیگهای بخار و غیره توسط پرسکاری تهیه میگردند. امروزه برای خم کردن وشکل دادن ورق در صنایع کشتیسازی و ماشینسازی نیز از پرس استفاده میشود. اکستروژن (حدیده کاری) اکستروژن ، فرآیندی است که بوسیله آن میتوان قطعات و اشکالی را تولید نمود که تقریبا با هر روش ساخت دیگری غیر ممکن میباشد. در این روش ، فلز را تحت تاثیر نیروی زیاد وارد قالبی نموده ، به شکل مورد نظر (نظیر لوله ، سیم و مقاطع مخصوص) بیرون میآورند. آلومینیوم ، سرب ، روی ، قلع و برخی از فولادها از جمله موادی هستند که تحت فرآیند اکستروژن قرار میگیرند. کشیدن کشیدن ، عبارت است از امتداد دادن و کشیدن ورق برای تولید اشکال با سطوح مختلف. در این روش ، ورق فلزی حداقل در یک جهت فشرده میشود. این فرآیند میتواند بهصورت کشیدن قطعه از درون قالب (بر خلاف روش اکستروژن) انجام پذیرد و قطعاتی نظیر لولههای بدون درز ، قطعات سقف اتومبیل ، پوکههای فشنگ ، ظروف حلبی و ماهیتابهها به این روش تهیه میشوند. جوشکاری بطور کلی ، جوشکاری عمل اتصالات دادن قطعات فلزی به یکدیگر توسط گرم کردن محلهای تماس تا حالت ذوب یا خمیری است که اتمهای هر دو قطعه فلز در منطقه جوش در هم نفوذ کرده ، پس از سرد شدن اتصال محکم ایجاد مینمایند. برای ایجاد حالت ذوب یا خمیری ، انرژیهای الکتریکی و شیمیایی بهعنوان منابع حرارت بکار برده میشوند.برای تامین این انرژیها از ژنراتور یا اشتعال مخلوطی از گازهای سوختنی نظیر استیلن ، هیدروژن ، گازهای طبیعی ، بخار بنزین ، بنزول و اکسیژن استفاده میگردد. بسته به نوع جوشکاری ، به ابزار دیگری نظیر الکترود ، انبر جوشکاری ، ماسک ، مشعل ، کپسول گاز ، میز کار ، پردههای حفاظتی و غیره نیاز میباشد. الکترود ، مفتول فلزی میباشد که جنس آن به نوع فلز جوشدادنی بستگی دارد.اطراف این مفتول ، از ترکیبات شیمیایی مختلف پوشیده شده است تا از نفوذ اکسیژن ، ازت ، هیدروژن به منطقه ذوب یا خمیری جلوگیری کنند. فلزات مصرفی در الکترودها عموما انواع فولادها ، چدنها و فلزات غیر آهنی مانند مس ، برنج ، برنز و آلومینیم میباشند. جوشکاری و لحیمکاری از هنرهای قدیمی محسوب میشوند و در زمانهای گذشته توسط رومیان برای اتصال ذرات طلا در زیور آلات بکار گرفته میشدند.امروزه روشهای جوشکاری متعددی در صنعت بکار برده میشود که به چهار گروه جوشکاری فشاری ، جوشکاری ذوبی ، جوشکاری زرد و لحیمکاری تقسیم میشوند. برخی از مهمترین این روشها عبارتند از: جوش با قوس الکتریکی ، جوش گاز ، جوش آهنگری ، جوش القایی ، جوش مقاومتی ، جوش سیلانی و لحیم سخت و نرم. ماشینکاری فرآیند ماشینکاری عبارت از شکل دادن مواد توسط تراوش و برش میباشد. این عمل بوسیله ابزارها و ماشینهای تراوش و برش انجام میگیرد. مقدار قشری که از قطعه اولیه برداشته میشود تا قطعه صیقلی و نهایی ایجاد گردد، اصطلاحا تراوش خور مینامند. بهمنظور رعایت مسائل اقتصادی ، مقدار تراوش خور باید حداقل باشد تا مصرف فلز و هزینههای تراشکاری کاهش یابد.در برشکاری )قیچیکاری) نیز برای برش و جدا کردن فلز از دو نیروی متقابل استفاده میشود. این نیروها ، توسط دو تیغه (با فاصله از یکدیگر) اعمال میشوند که با نیروی کافی موجب از همگسیختگی و شکسته شدن فلز میگردند. در ماشینکاری قطعات ، بر حسب نوع کار از ماشینهای تراوش ، فرز ، مته صفحه تراش ، کلهزنی ، سنگ زنی ، تیز کاری و سوراخکن استفاده میشود که معمولا این قطعات ، خود محصول فرآیندهای ریختهگری ، آهنگری ، نورد و غیره میباشند.ماشینکاری فلز با وسایل تخلیه الکتریکی پر فرکانس نیز فرآِیند نسبتا جدید است که به میزان وسیعی بکار گرفته میشود. این روش ، برای ماشینکاری اشکال پیچیده و بریدن مقاطع نازک از نیمههادیها و آلیاژهای وسایل فضایی بکار میرود. عملیات ثانویه مذاب خورانی تخلخلهای پیوسته درون قطعات PM با استفاده از فلزی که نقطه ذوب پایینتری از دمای زینتر فلز اصلی دارد با مذاب خورانی پر می شوند. برای مثال در مورد قطعات آهنی از مس برای این منظور بهره گیری می شود. مذاب خورانی خواص مکانیکی و دقت ابعادی قطعه نهایی را افزایش می دهد. تزریق روغن قطعات زینتر شده که به محافظت بیشتری در برابر محیط نیاز دارند با تزریق روغن و یا سایر مواد غیرفلزی مقاوم می شوند. علاوه بر این یاتاقانهای خودروغنکار که با تزریق روغن در داخل تخلخلهای یاتاقان متخلخل تولید می شوند نیز نمونه ای از این عملیات می باشند. این نوع یاتاقانها تنها توسط روش متالورژی پودر قابل تولید هستند. سایزینگ و کوینینگ سایزینگ و کوینینگ فرآیندهای پرسی اضافی هستند که پس از زینتر روی قطعه انجام می شود. هدف اصلی از انجام این دو فرآیند رسیدن به دقت ابعادی و کیفیت سطحی بالا در قطعات تولیدی می باشد. فشارهای متوسط برای انجام عملیات سایزینگ استفاده می شود. کوینینگ علاوه بر افزایش دقت ابعادی وظیفه افزایش چگالی قطعه را نیز برعهده دارد. از یک پرس می توان برای دو منظور فوق بهره گیری نمود. عملیات بخار در مورد قطعات آهنی استفاده می شود. با حرارت دادن این قطعات تا دمای ۵۵۰oC و سپس قرار دادن آنها در بخار آب لایه نازکی از Fe3O4 بر روی سطح خارجی و تخلخلهای پیوسته درونی شکل می گیرد. این عملیات مقاومت به خوردگی، سختی و استحکام فشاری و سایشی قطعه را می افزاید. پرس مجدد این عملیات جهت کاهش میزان تخلخلهای موجود در ساختار قطعه و افزایش چگالی نهایی آن روی قطعه انجام می شود. به تبع آن خواص مکانیکی و یا مغناطیسی قطعه بهبود می یابد. ماشینکاری عملیاتی نظیر سوراخکاری، بند کشی و ماشینکاری سطحی برای اهدافی که توسط قالب پرس میسر نیست استفاده می شوند. پلیسه زدایی این عملیات به منظور حذف پوسته ها و پلیسه های ناشی از عملیات پرسکاری یا ماشینکاری مورد استفاده قرار می گیرد. اتصال دهی قطعات بزرگ و پیچیده با اتصال قطعات کوچکتر قابل تولید هستند. روشهای مختلف برای اتصال دهی عبارتند از پیوند نفوذی، لحیمکاری زینترشده و جوشکاری با لیزر. عملیات حرارتی عملیات سختکاری توسط کوئنچ و تمپر قطعه باعث افزایش استحکام و مقاومت سایشی قطعه می شود اما چقرمگی آنرا کاهش می دهد. عملیات کربورایزینگ و کربونیتریدینگ برای سختکاری سطحی نیز جزء این دسته قرار دارند. آبکاری سطحی در مواقع لازم محافظت در برابر خوردگی توسط عملیات آبکاری روی قطعه صورت می گیرد. قطعات با چگالی پایین قبل از آبکاری باید مذاب خورانی شده و چگال گردند تا از ورود ماده الکترولیت به درون تخلخلها و حفرات قطعه و خوردگی ناشی از آن جلوگیری شود سخن آخر با جمع بندی مطالب ذکر شده میتوان چنین نتیجه گرفت که تقریبا غیر ممکن است تصور کنیم هر شیئی که در زندگی روزمره بکار میبریم، حاوی فلز نبوده ، یا نیازی به فلز برای ساخت و تولید آن نباشد. کلیه اشکال حمل و نقل ، شامل اتومبیل ، کشتی ، هواپیما و قطار برای حرکت فلزات یا اجزا فلزی نیازمند میباشند و تقریبا همه چیز از آسمانخراشها ، ابزارها ، ماشینآلات و غیره تا توزیع الکتریسیته به فلزات وابسته است. بهعبارت دیگر ، امروزه متالوژی در کلیه صنایع نقش ایفا میکند. لذا برای پیشرفت در تمامی صنایع ، کسب دانش وسیع و عمیقی از مواد ، فرآیندها و ابزارهای لازم برای تبدیل مواد به محصولات تمام شده ، ضروری است.
+ نوشته شده در چهارشنبه بیست و هشتم دی ۱۳۹۰ ساعت 8:39 توسط مهرداد کرمانی
|
سلام به شما دوست عزیز.